AŞIKLI KÖYÜ FORUM SAYFASINA HOSGELDINIZ

iyi vakit gecirmeniz dilegiyle...
 
AnasayfaKapıKayıt OlGiriş yap

Paylaş | 
 

 Uygurlar...

Aşağa gitmek 
YazarMesaj
Admin
Admin
avatar

Mesaj Sayısı : 88
Yaş : 35
Kayıt tarihi : 31/05/08

MesajKonu: Uygurlar...   Çarş. Haz. 04, 2008 4:32 am

Uygurlar (Uygur Devleti, Uygur İmparatorluğu)


Ötüken, Kansu ve Doğu Türkistan’da bir
hâkanlık iki devlet kurmuş olan Türk boyu.
Uygurların anayurtları, ****** Gölünün güneyindeki Orhun, Selenga ve Tala
nehirlerinin bulunduğu bölgedir. Bilinen tarihleri Büyük Hun İmparatorluğu ile
başlar. Tabgaçlar (386-534) devrinden sonra, beşinci yüzyılın ikinci yarısında
beylik kurdular. Göktürkler'in ilk zamanlarında Selenga Nehri etrafında
oturuyorlardı. Yedinci yüzyılın ilk çeyreğinde Sir-Tarduşların altı kabileden
meydana gelen birliğine katıldılar. P’u-ku, Tongra, Bayırku ve Fu-lo-pu kabileleri
de Uygurların etrafında toplanarak, hep beraber Uygur adını benimsediler.
Beyleri, Erkin unvanını taşıyor ve elli bin muharip asker çıkarabiliyorlardı.
Göktürklerin zayıflamasıyla, kuvvetlendiler. Erkin yerine İl-teber unvanını
kullanmaya başladılar. İl-teber T’u-mi-tu devrinde, Tola havâlisini alıp,
güneyde Hoang-ho’ya kadar akınlar tertip ettiler. Uygurlar, akınları
neticesinde, 646’da Çin İmparatoru tarafından da tanındılar. İl-teber
T’u-mi-tu, kendini kağan ilan etti. Uygurlar’ı Göktürkler tarzında teşkilâtlandırdı.
T’u-mi-tu 648’de Çin’in entrikalarıyla öldürülünce, yerine oğlu P’o-jon geçti.
P’o-jon, Çinlilerin on-okların başına kukla kağan yaptığı Ho-lu’yu mağlup
ederek, 656’da Taşkent yakınlarına kadar ilerledi. Uygurlar, Göktürklü Kapagan
Kağan (693-716) zamanında Göktürklere bağlandı.

Bilâhare Uygurlar, Göktürklerin iç mücadelesinden faydalanarak toplandılar.
Göktürk Devletini yıktılar. 745’te, Ötüken merkez olmak üzere, Uygur
Hakanlığını kurdular. Dokuz-Uygur Uruğu’ndan, birlik haline geldiler. Uruklar,
Çince kaynaklarda şöyle geçer; Yaglakar (Yaglakır), Hu-tuko (Uturkar), Hu
(Kürebir), Mo-ko-sik-i (Bagasıgır), A-vu-çö (Ebirceg), ko-sa (Hazar), Hu-vu-su
(Khifuzu), Yo-vu-ku (Yagmurkar), Hi-ye-vu (Ayabire).

Bu uruklardan kurulu Uygur kabilesinin idaresi altındaki Dokuz-Oğuz birliği de;
D’u-ku (Buku), Hun (Qun), Pa-ye-ku (Bayırku), T’ung-lu (Tongra), Sse-kie
(Sıkar), K’i-pi, A-pu-sse, Ku-lun-vu-ku, A-tie (Ediz)'dir. Dokuz Uruk’dan
meydana gelen Uygur boyu, Dokuz-Oğuz boyunun ilâvesiyle boy sayısı ona
yükselerek, On-Uygur diye anılan birlik meydana geldi. Basmıl ve Karluk
boylarının katılmasıyla birlik sayısı onbire yükseldi. Uygur Hakanlığı, her
boyun başına birer bey olmak üzere, on bir vali tarafından idare edilmekteydi.

Uygur Hakanı Kutlug Bilge Kül, Orhun kıyısında Ordu-balık şehrini kurup, burayı
merkez yaptı. Kutlug Bilge Kül, 747’de ölünce, yerine oğlu Moyen-çor
(Bayan-çor, Bilge Kağan) Uygur Kağanı oldu. Moyen-çor (747-759), kuzeyde
Kırgızlar, batıda Karluklar ve onlara yardım eden Türgişler ve Basmıllar ayrıca
Sekiz-Oğuz, Dokuz-Tatar ve Çikler ile muharebe edip, bunları kendine bağladı.
Hakimiyetini Yenisey kaynakları, Çu-Talas havalisi, İç-Asya ve Kerulen’e kadar
genişletti. Oğullarını buralara, Yabgu, Şad unvanıyla tayin etti.

Moyen-çor, Çin üzerinde de çok tesirli oldu. Moyen-çor’a bağlı Karluklar,
Çinlilerle, İslâm dînini tebliğ için bölgeye gelen Müslümanlar arasında yapılan
Talas Meydan Muharebesi'nde (751) İslâm ordusu tarafını tuttu. Talas Meydan
Muharebesinde Çinliler, ağır mağlubiyete uğradı. Tarım Havzası, Uygurlara
geçti. Çinliler, Orta Asya’dan çekildi. Çin’de büyük hâdiseler oldu. Annesi
Türk olan An-lu-şan adlı bir kumandan, 200.000 kişilik bir kuvvetle, Çin’in
merkezî şehirlerinden Lo-yang’ı 756’da, Ç’ang-an’ı 757’de zaptetti. An-lu-şan,
kendisini imparator ilan etti. Çinliler, bu hâdiseler üzerine, Uygurlardan
yardım istemek zorunda kaldı. Moyen-çor, Uygurları yardıma çağıran T’ang
İmparatoru Su-tsung’u destekledi. 757’de Lo-yang’ı ve diğer merkezî şehirleri
geri aldı. Çin, yılda 20.000 ton ipek vermeyi taahhüt etti. Uygur Hakanı,
İmparatorun kızıyla evlendi. Moyen-çor (Bilge Kağan) 759’da ölünce yerine Bögü
Kağan (Alp Külüg Bilge Kağan) geçti.

Bögü Kağan, Çin’e hakim olmak niyetindeydi. Uygur Ordusu, 762’de Çin’e sefere çıktı.
Uygurların gelmesiyle Çin’deki iç mücadele sona erip, birlik oldular. Uygur
ileri harekâtı durdu. Fakat, Çin’de Uygur nüfusu ve tesiri arttı. Çin’in merkez
ve şehirlerinde pek çok Uygur, serbestçe ticaret yapıyor, istedikleri kadar
ipekli kumaş alıp, satıyorlardı. Bögü Kağan, Tibetlilerin hücumuna uğrayan
Çin’i korumak üzere, Töles asıllı Çin kumandanı P’u-ku Huai-en’in davetiyle,
762’de Lo-yang Seferini yaptı. Lo-yang Seferi, Tibetlilerden Çin’i kurtardıysa
da, Türk kültürünün aleyhine oldu. Bögü Kağan, Ötüken’e dönerken, Mani dînini
Türkler arasında yaymak için, dört rahibi de beraberinde getirdi. Bögü Kağan,
Manihaizm'i kabul edince, bu bozuk din, Uygurlar ülkesinde resmî bir mahiyet
kazandı. Manihaizm, hayvanî gıdâlarla beslenmeyi yasakladığından, disiplinli ve
cesur bir kavim olan Uygurların muhariplik (savaşçılık) vasfını zayıflattı.

Bögü Kağan, Kırgızlar üzerinde de zafer kazandı. Çin’e sefer etmek isterken,
buna karşı çıkan akrabası Nazır Tang Bağa Tarkan tarafından, 779’da öldürüldü.
Tang Bağa Tarkan, Alp Kutlug Bilge Kağan unvanıyla, Uygur Hakanı oldu. Alp
Kutlug Bilge Kağan (779-789), cesareti, iyi idaresi ve yapmış olduğu
kanunlarıyla tanınır. Kırgızları tekrar mağlup etti. Çinli bir prensesle
evlenince, Uygur tüccarlarının Çin’de tahakkümlerinden doğan anlaşmazlıklar
ortadan kalktı. 789’da ölmesiyle yerine Külüg Bilge Kağan (789-790) ve sonra
bunun oğlu Kutlug Böge (790-795) hakan oldular.

Uygurlar, iktisadî ve kültürel menfaatleri sebebiyle, Çin’i eskiden beri
taarruzlardan koruyorlardı. Tibetlilerin tekrar Çin’e tecavüz etmeleriyle, yine
kuvvet yardımı gönderildiyse de, başarılı olmadı. Kutlug Bilge Kağan, bu
başarısızlık üzerine 795’te öldürüldü, yerine Alp Kutlug geçti. Alp Kutlug
Bilge Kağan (795-805), sevilen bir kumandan ve idare adamıydı.

Külüg Bilge Kağan (805-808) zamanında, huzur devri açıldı. İktisadî hayat
gelişti. İç-Asya’nın önemli ticaret şehirlerine nüfuz edildi. Alp Bilge
Kağan’dan (808-821) sonra hakan olan Küçlüg Bilge Kağan (821-833);
Karabalasagun Kitabesini, 826’da diktirdi. Küçlüg Bilge Kağan zamanında,
Türkistan’ın doğusuna inmek isteyen Tibetliler durduruldu. Karlukların başına
yeni bir Yabgu tayin edilip, Soğd bölgesine kadar ticarî münasebetler
geliştirildi. Fakat, Uygur ülkesinde huzursuzluk da başladı, hakan öldürüldü.
Küçlüg Bilge Kağan’dan sonra yerine geçen Alp Külüg Bilge Kağan (833-839) da,
nazırının tahrik ettiği isyanda öldürüldü.

Uygurlar, millî vasıflarına ters düşen Manihaizm tesiriyle gittikçe gevşeyince;
Yenisey bölgesinde olup, Orhun bölgesini de kontrol altında tutan Kırgızların
taarruzuna dayanamadılar. Kırgızlar, kalabalık kuvvetleriyle, 840’ta Uygur
topraklarına girdiler. Uygur başşehri Ötüken’i zaptedip, son hakanı öldürdüler.
Ötüken’de devletleri yıkılan Uygurlar, büyük topluluklar hâlinde yurtlarını
terk ettiler. Karluk ülkesine, Çin hududuna ve daha kesif olarak da, zengin
ticaret merkezlerinin bulunduğu İç-Asya’da, Beş-balık, Turfan, Kuça sahasına
göçtüler.

Uygurların Ötüken’den göçleri, Hakan ailesine mensup, Vu-hi Tegin ve Ngo-nic
Tegin adlı iki kardeş tarafından idare edildi. Göçten sonra, Uygur tarihinin
ikinci safhası başladı. Göçü idare eden kardeşlerden Vu-hi Tegin (841-846),
kağan seçildi. Uygurlar, Kırgız ve Çin taarruzlarına maruz kalıp, çok zarar
gördüler. Bir kısmı Çin’in tâbiiyetine girip, Kan-Çou Uygur Devleti'ni
kurdular. Bir kısmı da eski yurtlarına dönüp, Doğu Türkistan (Turfan) Uygur
Devleti'ni kurdular. Fakat, bu iki devlet de, Bozkır Türk Devletinden farklı
vasıflar taşıyorlardı. Hakimiyetlerini genişletme idealleri yoktu. Büyük siyasî
mücadelelere girmekten sakındılar. Başta, Çin hükümetleri olmak üzere,
komşularıyla dostluk ve ticarî münasebetlerini devam ettirdiler.
Sayfa başına dön Aşağa gitmek
Kullanıcı profilini gör http://asiklikoyu.tr.cc
 
Uygurlar...
Sayfa başına dön 
1 sayfadaki 1 sayfası

Bu forumun müsaadesi var:Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
AŞIKLI KÖYÜ FORUM SAYFASINA HOSGELDINIZ :: KÜLTÜR-SANAT-EDEBİYAT-TARİH :: Cok Yonlu Tarih-
Buraya geçin: